فلسفه اسلامی و زیبایی شناسی

توضیحات

اصطلاح‌ «فلسفه‌» از طريق‌ ترجمه‌های يونانی‌ قرن‌های‌ دوم‌ و سوم هجری (هشتم و نهم میلادی) به‌ زبان‌ عربی وارد شد. از سويی‌، در تمدن‌ اسلامی‌، فلسفه‌ را بدان‌ معنا كه‌ در زبان‌ انگليسی‌ مصطلح‌ است‌، نه‌فقط‌ می‌باید در مكاتب‌ مختلف‌ فلسفه‌ اسلامی‌ كه‌ علاوه‌‌ بر آن‌ در ذيل‌ ديگر عناوين‌، به‌ویژه‌ مباحث‌ كلام‌، معرفت‌، اصول‌ فقه و … نيز جستجو كرد و اين‌ جدا از موضوعاتی نظير صرف‌ و نحو تاريخ‌ است‌ كه‌ منشأ توسعه‌ شعب‌ خاصی از فلسفه‌ گرديده‌ است‌. به‌طورکلی توجه محققان غربی به سیر فلسفه اسلامی به دو دلیل اندک بوده است: یکی طبیعت موضوع و دیگری طبیعت بحث علمی در نزد غربیان. بخش عمده فلسفه اسلامی تا آنجا که این اندیشه اهمیتی برای خارج از حوزه اسلام دارد، متعلق به گذشته‌ای بسیار دور است. فلسفه اسلامی، از جهت روح و نگرش از اساس قرون‌وسطایی است و از زمان متفکران نامدار قرون‌وسطا نظیر توماس آکویناس و راجر بیکن تاکنون، این اندیشه فقط تا آنجا در غرب موردعنایت بوده است که محققان توانسته‌اند ارتباط مستقیم یا غیرمستقیم آن را با بسط و تکامل فلسفه اروپایی یا کلام مسیحی نشان دهند.

از سویی دیگر فلسفه در غرب و از قرن هفدهم میلادی به بعد، راه کاملاً جدیدی پیش‌گرفته است. مدام کوشش‌های تازه‌ای به کار می‌رود تا جهان‌بینی منسجمی برای انسان امروزی بنیان نهاده شود که در آن نقش اندیشه باستانی (یونانی) و قرون‌وسطایی (هم اسلامی و هم لاتینی) به‌تدریج یا نادیده گرفته می‌شود یا ناچیز به شمار می‌آید. علاوه بر این از زمانی که متون تصحیح‌شده یونانی فراهم‌شده‌اند، نقشی که فلسفه اسلامی در حفظ و انتقال اندیشه یونانی در فاصله سال‌های 184 تا 596 هجری قمری (800 تا 1200 میلادی) داشته بیشتر اعتبار خود را نزد غربیان ازدست‌داده است. بااین‌وجود نمی‌توان این را نیز انکار کرد که نظام فکری که متفکران مسلمان بر مبنای آن جهان را تعبیر و تفسیر کرده‌اند برای مطالعه فرهنگ بشری شایان توجه است. . .

در این کتاب سعی شده با ذکر مقدمه ای از فلسفه غربی و نیز فلسفه اسلامی، به مفهوم زیبایی شناسی در فلسفه اسلامی و جایگاه آن پرداخته شود. در نیمه دوم این کتاب به چند رویکرد در باب زیبایی و زشتی در فلسفه اسلامی پرداخته شود. زیبایی و زشتی نکاتی کلیدی و عام در حوزه زیبایی‌شناسی یا استتیک هستند، باید به یادداشت که این مسائل نخستین بار در فلسفه یونان و با افلاطون و ارسطو آغاز گردید. از سده‌های میانه متفکران مسلمان خواه مستقیم و خواه غیرمستقیم در باب مفاهیم دوگانه زیبایی و متضاد آن زشتی مباحثه کرده‌اند. درنتیجه مسئله زیبایی قسمت عمده‌ای از فلسفه اسلامی را همچون تفکر مسیحی سده‌های میانه به خود اختصاص داده است.

کتاب پیش رو که تالیف یکی از پژوهشگران و مدرسان حوزه فلسفه اسلامی یعنی جناب آقای دکتر هادی مومنی است، از جمله آثاری  است که تلاش دارد با نگاه فلسفه اسلامی، به مقوله زیبایی شناسی بپردازد. در این راستا، به بررسی افکار و آرای فلاسفه اسلامی به تفکیک نیز پرداخته شده است. این کتاب در 9 بخش در فصل اول با عناوین « معنا و مفهوم فلسفه و حکمت در اسلام»، « پیشینه یونانی»، «ریشه‌های نوافلاطونی»، «نهضت ترجمه و نقش زبان عربی»، « ریشه‌های ایرانی و هندی»، « مکاتب کلامی و پیشا فلسفی »، « مکاتب فلسفی »، « اصطلاحات فلسفی » و « بررسی 4 رویکرد به زیبایی‌شناسی در فلسفه اسلامی » و در 9 بخش در فصل دوم با معرفی متفکران کلیدی این حوزه با عناوین «کِندی»، «ذکریای رازی»، «فارابی»، « اخوان‌الصفا»، «ابن سینا»، «ابن رشد»، «سهرودی»، «ملاصدرا» و سایر اندیشمندان و در 480 صفحه در سال 1403 توسط انتشارات دیدمان منتشر شده است.